Porcelana Miśnia, znana również jako Meissen, zajmuje wyjątkowe miejsce w historii europejskiej porcelany. To właśnie w Miśni powstała pierwsza europejska porcelana twarda, a tamtejsza manufaktura stała się wzorem dla kolejnych europejskich producentów.
Dla kolekcjonerów szczególnie interesujące są porcelanowe figurki Miśni. Wśród nich znajdziemy damy i kawalerów, muzyków, postacie z commedia dell’arte, zwierzęta, ptaki oraz rozbudowane grupy figuralne.
Najbardziej charakterystycznym znakiem Miśni są oczywiście słynne skrzyżowane miecze.
Trzeba jednak pamiętać o bardzo ważnej zasadzie: sama sygnatura nie wystarczy, aby określić wiek i wartość porcelanowej figurki. Miśnia działa do dziś, a przez ponad 300 lat znakowanie oraz produkcja porcelany wielokrotnie się zmieniały.
Dlatego prawidłowa identyfikacja wymaga dokładnego obejrzenia całego przedmiotu.
Miśnia – gdzie narodziła się europejska porcelana?
Historia Miśni rozpoczyna się na początku XVIII wieku.
August II Mocny, elektor Saksonii i król Polski, był wielkim miłośnikiem porcelany chińskiej i japońskiej. Europejscy władcy traktowali wówczas porcelanę jako niezwykle luksusowy materiał, określany mianem „białego złota”.
August II Mocny dążył do odkrycia europejskiej receptury produkcji porcelany.
Do jego służby trafił alchemik Johann Friedrich Böttger, który wraz z uczonym Ehrenfriedem Waltherem von Tschirnhausem prowadził eksperymenty nad uzyskaniem europejskiej porcelany.
15 stycznia 1708 roku udało się przeprowadzić pierwsze udane wypalenie europejskiej porcelany twardej.
Kilka lat później nastąpił kolejny przełom.
23 stycznia 1710 roku August II Mocny ustanowił Królewsko-Polską i Elektorsko-Saską Manufakturę Porcelany, a 6 czerwca 1710 roku rozpoczęła się produkcja w zamku Albrechtsburg w Miśni.
To właśnie dlatego Miśnia zajmuje tak ważne miejsce w historii europejskiej porcelany.
Johann Friedrich Böttger – człowiek stojący za początkiem europejskiej porcelany
Johann Friedrich Böttger urodził się w 1682 roku i zmarł w 1719 roku.
Nie był przede wszystkim artystą, lecz alchemikiem i eksperymentatorem.
W jego czasach jednym z największych problemów europejskich uczonych było stworzenie materiału przypominającego porcelanę sprowadzaną z Chin.
Böttger początkowo opracował czerwony materiał kamionkowy znany jako Böttgersteinzeug, czyli kamionka Böttgera.
Następnie udało się uzyskać białą porcelanę twardą z wykorzystaniem kaolinu.
Był to przełom, który umożliwił rozwój europejskiej produkcji porcelany.
Historia Miśni nie jest więc wyłącznie historią pięknych figurek. To również historia wielkiego eksperymentu technologicznego, który zmienił europejskie rzemiosło i sztukę użytkową.
Pierwsze figurki Miśni
Miśnia bardzo szybko zaczęła produkować nie tylko zastawę stołową.
Już około 1713 roku powstawały małe figurki porcelanowe.
Początkowo wiele z nich nawiązywało do wzorów chińskich i japońskich, które były wówczas niezwykle popularne w Europie.
Z czasem tematyka zaczęła się zmieniać.
Porcelana zaczęła przedstawiać europejskie postacie, sceny teatralne, muzyków, damy i kawalerów.
Właśnie rozwój figurek sprawił, że Miśnia stała się jednym z najważniejszych producentów porcelany artystycznej w Europie.
Porcelanowa figurka przestała być jedynie dekoracyjnym dodatkiem.
Zaczęła funkcjonować jako niewielka forma rzeźbiarska, w której ogromne znaczenie miały modelunek, gest, strój, mimika oraz najdrobniejsze szczegóły.
Johann Joachim Kändler – najważniejsze nazwisko w historii figurek Miśni
Jeżeli interesujesz się porcelanowymi figurkami Miśni, jedno nazwisko trzeba zapamiętać szczególnie:
Johann Joachim Kändler (1706–1775).
Był jednym z najwybitniejszych modelarzy związanych z manufakturą w Miśni.
Do Miśni dołączył w 1731 roku.
Początkowo zajmował się między innymi wielkimi modelami zwierząt przeznaczonymi do Japońskiego Pałacu Augusta Mocnego w Dreźnie.
Później tworzył również niewielkie grupy figuralne, postacie z commedia dell’arte oraz sceny przedstawiające XVIII-wieczne społeczeństwo.
Kändler miał ogromny wpływ na rozwój porcelanowej rzeźby figuralnej.
To właśnie dzięki takim twórcom porcelanowa figurka zyskała rangę małego dzieła sztuki.
Johann Gottlieb Kirchner – porcelanowe zwierzęta i ptaki
Drugim niezwykle ważnym modelarzem Miśni był Johann Gottlieb Kirchner.
Szczególnie interesujące są jego modele zwierząt i ptaków.
Jednym z przykładów jest model pliszki z około 1733 roku, przypisywany Kirchnerowi, znajdujący się w zbiorach Metropolitan Museum of Art.
Kirchner i Kändler pracowali nad niezwykle ambitnymi przedstawieniami świata zwierząt.
Niektóre porcelanowe ptaki wykonywano niemal w naturalnej wielkości.
Dzięki temu stare figurki zwierząt i ptaków Miśni stanowią dzisiaj bardzo ciekawy dział kolekcjonerstwa.
Miśnia i porcelanowe zwierzęta z Japońskiego Pałacu
Jeden z najbardziej fascynujących rozdziałów historii Miśni związany jest z Japońskim Pałacem w Dreźnie.
W 1731 roku rozpoczęto produkcję dużej serii porcelanowych zwierząt i ptaków.
Powstały setki modeli.
Były one przeznaczone między innymi do słynnego Japońskiego Pałacu, gdzie August II Mocny gromadził ogromną kolekcję porcelany.
Modele zwierząt tworzono na podstawie różnych źródeł.
Wykorzystywano obserwacje żywych zwierząt, wypchane okazy, ilustracje zoologiczne oraz wzory zaczerpnięte z porcelany azjatyckiej.
Kändler miał możliwość obserwowania żywych ptaków w królewskiej menażerii w Moritzburgu.
Dzięki temu przedstawienia zwierząt i ptaków mogły być niezwykle szczegółowe.
Dla współczesnych kolekcjonerów porcelanowe zwierzęta Miśni są jedną z najbardziej interesujących grup dawnych wyrobów.
Commedia dell’arte – charakterystyczne figurki Miśni
Jednym z najbardziej rozpoznawalnych tematów w porcelanie Miśni są postacie z włoskiej commedia dell’arte.
Wśród figurek możemy spotkać między innymi:
- Arlekina,
- Pantalone,
- Kolombinę,
- Scaramuccię,
- muzyków,
- tancerzy,
- aktorów.
Miśnia stworzyła wiele takich figurek w XVIII wieku.
Popularność tego tematu nie była przypadkowa.
W Dreźnie działały włoskie zespoły teatralne, a przedstawienia commedia dell’arte były popularne na dworze.
Dlatego porcelanowe figurki teatralne stały się ważną częścią twórczości Miśni.
Dla kolekcjonera rozpoznanie konkretnej postaci może być bardzo pomocne przy identyfikacji modelu.
Sygnatura Miśni – skrzyżowane miecze
Przechodzimy do jednego z najważniejszych tematów dla każdego kolekcjonera porcelany.
Skrzyżowane miecze.
Dwa skrzyżowane miecze w kobaltowym błękicie są najbardziej rozpoznawalnym znakiem Miśni.
Znak ten został zaproponowany jako oznaczenie manufaktury w 1722 roku przez inspektora Johanna Melchiora Steinbrücka.
Inspiracją były miecze znajdujące się w herbie Saksonii.
Od tego momentu skrzyżowane miecze zaczęły pełnić funkcję rozpoznawczą manufaktury.
Miśnia podaje również, że skrzyżowane miecze należą do najstarszych zarejestrowanych znaków towarowych na świecie. Oficjalnie zostały zarejestrowane jako znak w 1875 roku.
Czy każda figurka ze skrzyżowanymi mieczami jest stara?
Nie.
To jedna z najważniejszych rzeczy, o których powinien pamiętać każdy początkujący kolekcjoner.
Miśnia działa do dzisiaj.
W ciągu ponad 300 lat znak skrzyżowanych mieczy wielokrotnie zmieniał wygląd.
Dlatego na podstawie samego symbolu nie można powiedzieć:
„To na pewno figurka z XVIII wieku”.
Trzeba przeanalizować konkretną formę mieczy, sposób wykonania znaku, model figurki, jakość malowania, numer modelu oraz inne oznaczenia znajdujące się na spodzie porcelany.
W historii manufaktury stosowano wiele wariantów znakowania.
Dlatego identyfikacja Miśni wymaga dokładniejszej analizy.
Jak wygląda znak starej Miśni?
Na spodzie porcelanowej figurki możemy znaleźć między innymi:
- niebieskie miecze podszkliwne,
- dodatkowe kropki,
- gwiazdki,
- cyfry,
- litery,
- numery modeli,
- znaki malarza,
- znaki modelera.
I właśnie tutaj zaczyna się prawdziwa praca kolekcjonera.
Nie wystarczy znaleźć skrzyżowane miecze.
Trzeba dokładnie odczytać wszystko, co znajduje się obok nich.
Czasami niewielka kropka, cyfra albo dodatkowy znak może mieć znaczenie przy ustalaniu okresu produkcji lub konkretnego modelu.
Dlaczego znak pod szkliwem ma znaczenie?
Tradycyjny znak Miśni wykonywany jest przede wszystkim w kobaltowym błękicie pod szkliwem.
Oznacza to, że farba znajduje się pod przezroczystą warstwą szkliwa.
Po wypaleniu znak staje się bardzo trwały.
Miśnia wykorzystuje charakterystyczną kobaltową farbę podszkliwną, która po wypaleniu daje rozpoznawalny niebieski efekt.
Dla kolekcjonera sposób wykonania sygnatury może być więc jedną z informacji pomagających w identyfikacji porcelany.
Nie oznacza to jednak, że sama technika wykonania znaku pozwoli automatycznie określić dokładny wiek figurki.
Trzeba analizować cały przedmiot.
Numer modelu Miśni – bardzo ważna wskazówka
Na spodzie figurki można znaleźć również numer modelu.
To bardzo cenna informacja.
Dlaczego?
Miśnia posiada ogromne archiwum modeli, form, wzorów i dekoracji.
Manufaktura dysponuje historycznymi modelami i formami pochodzącymi z ponad 300 lat działalności.
Dlatego numer modelu może pomóc ustalić, jaki konkretny projekt został wykorzystany do wykonania figurki.
Jeżeli znajdziesz porcelanową figurkę Miśni, warto więc zapisać wszystkie cyfry i litery znajdujące się na jej spodzie.
Nie należy pomijać nawet pozornie nieistotnych oznaczeń.
Stary model nie zawsze oznacza starą figurkę
W przypadku Miśni pojawia się bardzo ważna kwestia.
Współczesna manufaktura może wykonywać przedmioty oparte na dawnych modelach.
Dlatego trzeba zapamiętać:
stary model nie oznacza automatycznie starej figurki.
Figurka może przedstawiać model zaprojektowany przez Johanna Joachima Kändlera w XVIII wieku, ale konkretny egzemplarz może pochodzić ze znacznie późniejszego okresu.
Jest to niezwykle ważne przy wycenie porcelany.
Kolekcjoner powinien rozróżniać:
wiek modelu
od
wieku konkretnego egzemplarza.
To jedna z podstawowych zasad przy kolekcjonowaniu porcelany Miśni.
Jak rozpoznać figurkę Miśni?
Prawidłowa identyfikacja powinna opierać się na kilku kryteriach.
1. Sygnatura
Najpierw sprawdź skrzyżowane miecze.
Zwróć uwagę na ich kształt, kolor, położenie oraz dodatkowe oznaczenia.
2. Technika wykonania znaku
Sprawdź, czy znak znajduje się pod szkliwem.
3. Numer modelu
Zapisz wszystkie cyfry i litery znajdujące się na spodzie figurki.
4. Model figurki
Spróbuj ustalić, czy przedstawienie jest znanym modelem Kändlera, Kirchnera lub innego modelera Miśni.
5. Malowanie
Miśnia słynie z ręcznego malowania.
Warto zwrócić uwagę na:
- twarz,
- oczy,
- usta,
- włosy,
- ubranie,
- kwiaty,
- ornamenty,
- złocenia.
W przypadku figurek wysokiej jakości szczegóły malowania mogą być bardzo istotne.
6. Stan zachowania
Dokładnie sprawdź:
- palce,
- dłonie,
- nos,
- instrumenty,
- kwiaty,
- koronki,
- elementy wystające,
- drobne ozdoby.
Właśnie te części najłatwiej ulegają uszkodzeniu.
Dlaczego figurki Miśni są tak delikatne?
Porcelana jest materiałem twardym, ale wiele elementów porcelanowych figurek jest bardzo cienkich.
Dotyczy to przede wszystkim:
- palców,
- skrzydeł,
- kwiatów,
- koronek,
- instrumentów,
- lasek,
- mieczy,
- gałązek.
Dlatego figurka może wyglądać idealnie z przodu, a po dokładniejszym obejrzeniu może okazać się, że ma klejoną rękę, dorobiony palec, uzupełniony kwiat lub naprawiony instrument.
Takie naprawy mają znaczenie dla wartości kolekcjonerskiej.
Przy zakupie starej porcelanowej figurki warto więc dokładnie obejrzeć ją z każdej strony.
Miśnia – najważniejsze okresy w historii porcelany
Początek XVIII wieku
To najwcześniejszy okres produkcji.
Duże znaczenie miały wówczas wpływy azjatyckie oraz pierwsze eksperymenty związane z produkcją europejskiej porcelany.
Lata 1720–1730
Rozwijały się dekoracje i figurki.
Coraz częściej pojawiały się rozpoznawalne motywy europejskie.
Lata 1730–1760
To jeden z najważniejszych okresów w historii porcelanowej rzeźby Miśni.
Działali wówczas między innymi Johann Joachim Kändler i Johann Gottlieb Kirchner.
Powstawały słynne figurki przedstawiające:
- postacie teatralne,
- damy i kawalerów,
- muzyków,
- zwierzęta,
- ptaki.
XIX wiek
Manufaktura nadal działała i rozwijała kolejne formy.
Pojawiały się również nawiązania do wcześniejszych modeli.
XX i XXI wiek
Miśnia nadal produkuje porcelanę i wykorzystuje zarówno historyczne, jak i współczesne projekty.
Dlatego współczesna porcelana może przedstawiać bardzo stare modele.
Jest to kolejny powód, dla którego nie wolno oceniać wieku figurki wyłącznie po jej wyglądzie lub nazwisku projektanta.
Miśnia a wartość kolekcjonerska
Nie istnieje jedna cena „figurki Miśni”.
Wartość może być bardzo różna i zależy od wielu czynników.
Najważniejsze znaczenie mają:
Wiek
XVIII-wieczny egzemplarz to zupełnie inna kategoria niż współczesna realizacja starego modelu.
Model
Niektóre modele są znacznie bardziej poszukiwane przez kolekcjonerów.
Autor lub modeler
Figurki związane z Kändlerem czy Kirchnerem mogą mieć szczególne znaczenie.
Stan zachowania
Brak uszkodzeń jest bardzo ważny.
Nawet niewielki ubytek palca, kwiatu czy elementu stroju może wpływać na wartość.
Dekoracja
Ręcznie wykonane malowanie, szczegóły oraz złocenia mogą mieć znaczenie dla kolekcjonera.
Rzadkość
Niewielka produkcja lub rzadko spotykany wariant może znacząco zwiększyć zainteresowanie kolekcjonerów.
Dlatego przed próbą określenia wartości starej porcelany warto najpierw ustalić jej pochodzenie, model, sygnaturę i stan zachowania.
Miśnia – czego szukać na targu staroci?
Jeżeli na giełdzie antyków znajdziesz figurkę z dwoma skrzyżowanymi mieczami, nie odkładaj jej automatycznie jako zwykłej porcelany dekoracyjnej.
Ale również nie zakładaj od razu, że znalazłeś XVIII-wieczny skarb.
Najpierw dokładnie obejrzyj przedmiot.
Odwróć figurkę.
Sprawdź jej spód.
Jeżeli możesz, wykonaj dobre zdjęcie sygnatury i wszystkich znajdujących się obok niej oznaczeń.
Zwróć uwagę na:
- skrzyżowane miecze,
- numer,
- litery,
- znaki malarza,
- ślady napraw,
- jakość modelunku,
- stan zachowania.
Czasami właśnie spód porcelanowej figurki dostarcza najważniejszych informacji.
To również dobry przykład tego, dlaczego giełdy staroci są tak interesujące dla kolekcjonerów.
Nigdy nie wiadomo, co znajduje się na kolejnym stoisku.
Jeżeli szukasz takich miejsc, sprawdzaj regularnie nasze Kalendarium Giełd Staroci, gdzie publikujemy informacje o giełdach, targach i wydarzeniach związanych ze starociami.
Sprawdź Kalendarium Giełd Staroci Starocia.com
Miśnia, Royal Dux i Capodimonte – nie myl tych porcelan
Na rynku antyków nazwy Miśnia, Royal Dux i Capodimonte często pojawiają się obok siebie.
Warto jednak pamiętać, że są to różne manufaktury i różne systemy znakowania.
Miśnia
Niemcy, Saksonia – charakterystycznym znakiem są skrzyżowane miecze.
Royal Dux
Czechy – charakterystycznym oznaczeniem jest między innymi różowy trójkąt.
Capodimonte
Włochy, Neapol – spotykane są między innymi oznaczenia w formie fleur-de-lis oraz późniejsze warianty korony nad literą N.
Sama obecność znaku jest jednak dopiero początkiem identyfikacji.
W przypadku każdej porcelany należy analizować również model, sposób wykonania, dekorację, stan oraz pochodzenie przedmiotu.
Najsłynniejsze nazwiska związane z Miśnią
Jeżeli budujesz wiedzę kolekcjonerską, warto zapamiętać przede wszystkim trzy nazwiska.
Johann Friedrich Böttger – alchemik związany z początkiem europejskiej porcelany twardej i początkami manufaktury w Miśni.
Johann Joachim Kändler – jeden z najważniejszych modelarzy Miśni, twórca słynnych figurek, grup figuralnych i modeli zwierząt.
Johann Gottlieb Kirchner – wybitny modelarz znany przede wszystkim z modeli zwierząt i ptaków.
To właśnie te nazwiska bardzo często pojawiają się przy najważniejszych dziełach XVIII-wiecznej Miśni.
Czy warto kupować starą figurkę Miśni?
Tak, ale trzeba nauczyć się ją właściwie „czytać”.
Największym błędem początkującego kolekcjonera jest patrzenie wyłącznie na napis lub znak.
W przypadku Miśni trzeba analizować cały przedmiot:
sygnatura + model + numer + sposób wykonania + dekoracja + stan + historia egzemplarza.
Dopiero taki zestaw informacji pozwala rozsądnie określić pochodzenie i potencjalną wartość figurki.
Miśnia jest przy tym wyjątkowo ciekawa, ponieważ wiele historycznych modeli nadal funkcjonuje w produkcji.
Można więc łatwo pomylić stary XVIII-wieczny egzemplarz z późniejszym wykonaniem tego samego modelu.
To właśnie dlatego kolekcjonowanie porcelany Miśni wymaga wiedzy, cierpliwości i dokładnego oglądania przedmiotów.
Miśnia – ponad 300 lat historii
Miśnia nie jest po prostu kolejną europejską manufakturą porcelany.
To miejsce, w którym rozpoczęła się historia europejskiej porcelany twardej.
Od eksperymentów Böttgera i Tschirnhausa, przez dwór Augusta Mocnego, aż po niezwykłe figurki Kändlera i Kirchnera – Miśnia stworzyła jeden z najważniejszych rozdziałów historii europejskiej porcelany artystycznej.
To właśnie tutaj porcelana stała się materiałem nie tylko do produkcji zastawy, ale również do tworzenia niezwykle szczegółowych rzeźb, figurek, zwierząt i rozbudowanych grup figuralnych.
Charakterystyczne skrzyżowane miecze stały się natomiast jednym z najbardziej rozpoznawalnych znaków w historii sztuki użytkowej.
Miśnia – porcelana dla kolekcjonera
Dla osoby zajmującej się antykami najważniejsza zasada brzmi:
Nie każda Miśnia jest XVIII-wieczna, ale każda dobrze zidentyfikowana Miśnia ma swoją historię.
Można ją odczytywać z modelu, sygnatury, numeru oraz spodu figurki.
Właśnie dlatego stara porcelana jest tak fascynująca.
Na pierwszy rzut oka widzimy tylko piękną figurkę.
Po dokładniejszym obejrzeniu możemy odkryć nazwisko modelera, numer konkretnego modelu, charakterystyczną sygnaturę, ślady dawnych napraw albo informacje pozwalające określić okres powstania.
Dla kolekcjonera zaczyna się wtedy prawdziwe poszukiwanie.
Jeżeli interesują Cię antyki, porcelana, stare figurki, kolekcjonerstwo i inne przedmioty z historią, warto regularnie zaglądać na blog Starocia.com.
Znajdziesz tam kolejne artykuły dotyczące dawnych przedmiotów, ich historii, sygnatur, rozpoznawania oraz kolekcjonowania.
Czytaj więcej na blogu Starocia.com
Kalendarium Giełd Staroci
Aktualne terminy giełd staroci, targów antyków i wydarzeń kolekcjonerskich znajdziesz w Kalendarium Giełd Staroci na Starocia.com.
Sprawdź Kalendarium Giełd Staroci
To miejsce dla każdego, kto chce wiedzieć, gdzie i kiedy odbywają się giełdy staroci, targi antyków oraz wydarzenia kolekcjonerskie.
Regularne sprawdzanie kalendarza może być szczególnie przydatne dla osób poszukujących konkretnych przedmiotów, ponieważ ciekawa ceramika, stare figurki czy rzeźby mogą pojawić się na giełdzie zupełnie niespodziewanie.
Marketplace Starocia.com – miejsce dla poszukiwaczy staroci
Poszukiwania nie muszą kończyć się na giełdzie.
Coraz więcej ciekawych przedmiotów można znaleźć również w internecie, przeglądając oferty innych kolekcjonerów i miłośników dawnych rzeczy.
Jeżeli interesują Cię antyki, ceramika ludowa, stare przedmioty, sztuka, kolekcjonerstwo i unikatowe znaleziska, warto regularnie zaglądać na Marketplace Starocia.com.
Sprawdź Marketplace Starocia.com
To miejsce, gdzie mogą pojawiać się przedmioty pochodzące z prywatnych zbiorów, dawnych kolekcji i domowych kolekcji.
A czasami wśród wielu ofert można znaleźć prawdziwy skarb – starą, sygnowaną ceramikę ludową, której autorstwo można powiązać z konkretnym twórcą.
Podsumowanie
Porcelana Miśnia to jeden z najważniejszych tematów w świecie europejskich antyków i kolekcjonerstwa.
Historia manufaktury sięga początków XVIII wieku, a jej rozwój związany jest z takimi postaciami jak Johann Friedrich Böttger, Johann Joachim Kändler i Johann Gottlieb Kirchner.
Dla kolekcjonerów szczególnie interesujące są porcelanowe figurki dam i kawalerów, muzyków, postaci z commedia dell’arte, zwierząt, ptaków oraz rozbudowane grupy figuralne.
Najbardziej charakterystycznym znakiem pozostają oczywiście skrzyżowane miecze.
Trzeba jednak pamiętać, że sama sygnatura nie wystarcza do określenia wieku i wartości przedmiotu.
Warto sprawdzać również numer modelu, sposób wykonania znaku, dekorację, jakość modelunku, stan zachowania oraz historię konkretnego egzemplarza.
I właśnie dlatego Miśnia jest tak fascynująca.
Za każdą figurką może kryć się ponad 300 lat historii europejskiej porcelany.
