Stare figury aniołów i aniołków od dziesięcioleci pojawiają się w polskich domach, kościołach, pałacach i kolekcjach prywatnych. Jedne wykonywano z drewna i gipsu, inne z porcelany, fajansu, ceramiki, kamienia, brązu czy mas plastycznych. Bywały elementem wyposażenia wnętrz sakralnych, dekoracją domową, pamiątką religijną albo po prostu ozdobą.

Dzisiaj stare anioły, figurki aniołków, figury anielskie, porcelanowe aniołki i zabytkowe rzeźby aniołów są interesującym obszarem kolekcjonerstwa. Można je znaleźć w antykwariatach, na aukcjach, pchlich targach oraz podczas giełd staroci i targów antyków.

Co ważne, określenie „stary aniołek” obejmuje przedmioty o bardzo różnym pochodzeniu i wartości. Mała porcelanowa figurka z XX wieku to zupełnie inna kategoria niż XVIII- czy XIX-wieczna rzeźba sakralna. Dlatego przy kolekcjonowaniu najważniejsze są materiał, wiek, pochodzenie, technika wykonania, sygnatura, stan zachowania i ikonografia.

Anioły w sztuce – skąd wzięła się ich popularność?

Postacie anielskie mają w sztuce chrześcijańskiej niezwykle długą historię. W polskich zbiorach muzealnych można znaleźć zarówno monumentalne przedstawienia aniołów, jak i niewielkie przedmioty związane z kultem religijnym.

Muzeum Narodowe w Krakowie posiada między innymi średniowieczne przedstawienia aniołów w rzeźbie oraz rozbudowaną kolekcję sztuki cerkiewnej, w której aniołowie występują w ikonografii Sądu Ostatecznego, przedstawieniach Chrystusa oraz innych scenach religijnych.

Anioł nie był więc wyłącznie dekoracyjną postacią ze skrzydłami.

W zależności od przedstawienia mógł symbolizować między innymi:

opiekę,
obecność Boga,
posłańca,
ochronę,
zwycięstwo dobra,
niebiańską chwałę,
modlitwę,
pośrednictwo między światem ziemskim i nadprzyrodzonym.

Właśnie dlatego figury aniołów można spotkać w tak wielu różnych rodzajach sztuki.

Anioł, archanioł, cherubin i putto – nie każda skrzydlata figurka jest taka sama

Kolekcjoner starej sztuki powinien zwracać uwagę na jeszcze jedną rzecz.

Popularne określenie „aniołek” może obejmować kilka zupełnie różnych typów przedstawień.

Anioł

Najczęściej przedstawiany jako skrzydlata postać ludzka, często w długiej szacie.

Archanioł

W sztuce może być przedstawiany z charakterystycznymi atrybutami pozwalającymi rozpoznać konkretną postać.

Cherubin

W sztuce chrześcijańskiej cherubiny mogą być przedstawiane w różny sposób, między innymi jako uskrzydlone głowy lub dziecięce postacie.

Putto

To szczególnie ważne pojęcie dla kolekcjonerów.

Putto jest dziecięcą postacią, często nagą lub częściowo okrytą, pojawiającą się bardzo często w sztuce renesansu, baroku i późniejszych epok. Putta mogą mieć skrzydła, ale nie każde skrzydlate dziecko jest automatycznie aniołem w sensie ikonograficznym.

W opisach przedmiotów antycznych warto więc unikać automatycznego nazywania każdej skrzydlatej dziecięcej figurki „aniołkiem”.

Stare figury aniołów jako element sztuki sakralnej

Najstarsze i najbardziej interesujące artystycznie przedstawienia aniołów znajdziemy przede wszystkim w sztuce religijnej.

Mogły one stanowić część:

ołtarzy,
retabulów,
ambon,
prospektów organowych,
wyposażenia kaplic,
nagrobków,
rzeźbiarskich grup religijnych,
dekoracji architektonicznej.

Muzeum Narodowe w Krakowie wskazuje na obecność rzeźb aniołów w średniowiecznej architekturze Krakowa, między innymi w rzeźbach na zwornikach kapitularza dominikańskiego.

To pokazuje, jak szerokie było zastosowanie motywu anielskiego.

Anioły w sztuce barokowej

Szczególne znaczenie dla przedstawień aniołów miał barok.

Epoka ta lubowała się w ruchu, emocjach, bogatych szatach i efektownych kompozycjach.

Anioły mogły być przedstawiane jako:

pełne dynamiki postacie,
muzykujące dzieci,
adorujące Chrystusa,
towarzyszące Matce Boskiej,
unoszące się w chmurach,
podtrzymujące symbole religijne,
otaczające świętych.

Właśnie z tradycji barokowej wywodzi się wiele późniejszych dekoracyjnych przedstawień aniołków, które w zmienionej formie trafiły również do świeckich wnętrz.

Aniołki porcelanowe – niezwykle ciekawa część kolekcjonerstwa

Osobną kategorię stanowią porcelanowe figury aniołów i aniołków.

Ich popularność szczególnie wzrosła wraz z rozwojem europejskich manufaktur porcelany.

Jednym z najważniejszych ośrodków była Miśnia.

Muzeum Narodowe w Warszawie posiada w swoich zbiorach kolekcję porcelany obejmującą między innymi liczne figury i grupy z manufaktury miśnieńskiej, a także wyroby manufaktur wiedeńskiej, koreckiej, baranowskiej i innych.

To właśnie wśród dawnej porcelany europejskiej znajdziemy wiele przedstawień postaci alegorycznych, religijnych, dziecięcych i dekoracyjnych, które mogą być interesujące dla kolekcjonerów.

Miśnia i porcelanowe figurki aniołów

Dla kolekcjonera porcelanowych figurek jednym z najważniejszych zagadnień jest porcelana miśnieńska.

Manufaktura w Miśni należała do najważniejszych europejskich producentów porcelany, a jej wyroby obejmowały również figury i grupy figuralne.

W zbiorach Muzeum Narodowego w Warszawie znajduje się między innymi kolekcja porcelany, w której 133 obiekty reprezentują manufakturę miśnieńską. Wśród nich znajdują się figury i grupy.

Dlatego stary porcelanowy aniołek z odpowiednią sygnaturą może być zupełnie innym obiektem kolekcjonerskim niż anonimowa figurka dekoracyjna z drugiej połowy XX wieku.

Aniołki z porcelany, fajansu i ceramiki

W polskich domach szczególnie popularne były jednak nie tylko drogie wyroby europejskich manufaktur.

Na rynku pojawiały się również:

porcelanowe aniołki

fajansowe figurki aniołów

ceramiczne aniołki

gipsowe figurki

drewniane anioły

odlewane figurki metalowe

figurki z mas plastycznych

Ich wartość kolekcjonerska jest bardzo zróżnicowana.

Nie należy więc kierować się wyłącznie wyglądem.

Dwie podobne figurki mogą mieć zupełnie inne pochodzenie i historię.

Stare aniołki z PRL

To osobny i bardzo ciekawy temat.

W okresie PRL w polskich mieszkaniach popularne były różnego rodzaju figurki dekoracyjne. Wśród nich znajdowały się również aniołki.

Mogły być wykonywane z:

porcelany,
porcelitu,
ceramiki,
gipsu,
drewna,
tworzyw sztucznych.

Część miała charakter religijny, część była po prostu dekoracyjna.

Dziś figurki PRL stanowią osobną kategorię kolekcjonerską. Ich atrakcyjność wynika często nie tylko z wartości materiału, ale również z charakterystycznego wzornictwa epoki.

Aniołki jako dekoracja świąteczna

Jeszcze inną kategorią są stare figurki aniołków bożonarodzeniowych.

Mogły służyć jako:

ozdoby choinkowe,
dekoracje stołu,
elementy szopki,
figurki do domowej dekoracji świątecznej,
ozdoby religijne.

Stare ozdoby świąteczne są obecnie coraz częściej kolekcjonowane jako część historii dekoracji bożonarodzeniowych.

Szczególnie interesujące mogą być zestawy zachowane w oryginalnych pudełkach.

Jak rozpoznać starą figurę anioła?

Pierwsza zasada kolekcjonera brzmi:

nie oceniaj figurki wyłącznie po wyglądzie.

Zanim zdecydujesz się na zakup, obejrzyj ją dokładnie.

1. Sprawdź podstawę

Na spodzie mogą znajdować się:

sygnatura,
numer modelu,
znak fabryczny,
napis,
pozostałości etykiety,
numer dekoracji.

2. Obejrzyj materiał

Porcelana, fajans, gips, drewno i tworzywo sztuczne mają inne właściwości.

3. Sprawdź malaturę

Ręczne zdobienie może pozostawiać charakterystyczne różnice.

4. Poszukaj śladów wieku

Patyna, przetarcia i naturalne ślady użytkowania mogą pomóc w ocenie przedmiotu, ale same w sobie nie są dowodem wieku.

5. Sprawdź naprawy

Skrzydła, dłonie, palce i inne wystające elementy są szczególnie podatne na uszkodzenia.

Skrzydła są bardzo ważne

W przypadku starych figurek aniołów warto szczególnie dokładnie oglądać skrzydła.

To właśnie one najczęściej:

odpadały,
były klejone,
miały ubytki,
były dorabiane,
były ponownie malowane.

Jeżeli oglądasz porcelanowego aniołka, sprawdź miejsce łączenia skrzydeł z korpusem.

Warto również zwrócić uwagę na dłonie.

Palce i skrzydła są jednymi z najbardziej delikatnych części takich figurek.

Ręcznie malowane aniołki

Niektóre stare figury były dekorowane ręcznie.

Można wtedy obserwować niewielkie różnice w:

kolorach,
liniach,
złoceniach,
ornamentach,
twarzy,
włosach,
detalach stroju.

Ręczne malowanie nie oznacza jednak automatycznie wysokiej wartości.

Jest to jedna z cech przedmiotu, którą należy analizować razem z producentem, wiekiem, modelem i stanem zachowania.

Złocenia na starych figurkach

Złocenie jest szczególnie częste na porcelanowych i ceramicznych figurkach.

Może pojawiać się:

na krawędziach szat,
skrzydłach,
podstawach,
instrumentach,
ornamentach,
elementach dekoracyjnych.

Naturalne przetarcia złocenia mogą świadczyć o użytkowaniu.

Jednak również tutaj trzeba zachować ostrożność.

Przetarte złocenie nie jest samo w sobie dowodem, że figurka jest bardzo stara.

Jak ocenić stan starego aniołka?

Przy zakupie warto stworzyć sobie prostą listę kontrolną.

Korpus:
czy nie ma pęknięć?

Głowa:
czy nie była klejona?

Skrzydła:
czy są kompletne?

Dłonie:
czy palce są zachowane?

Podstawa:
czy nie ma odprysków?

Malatura:
czy jest oryginalna?

Złocenia:
czy są przetarte?

Sygnatura:
czy jest czytelna?

Naprawy:
czy były wykonywane?

Kompletność:
czy figurka nie straciła żadnego elementu?

Dopiero po takim oglądzie warto zastanawiać się nad ceną.

Sygnatury starych figurek aniołów

Dla kolekcjonera sygnatura może być kluczem do identyfikacji.

Może wskazać:

manufakturę,
fabrykę,
projektanta,
kraj pochodzenia,
czas produkcji,
konkretną serię.

Ale trzeba uważać na kopie i późniejsze reprodukcje.

Nie każda sygnatura oznacza, że przedmiot pochodzi z okresu, który sugeruje jej wygląd.

Dlatego warto porównywać znak z katalogami, zbiorami muzealnymi i dokumentacją producenta.

Najciekawsze materiały, z których wykonywano anioły

Kolekcjonerstwo starych aniołów jest interesujące również dlatego, że obejmuje wiele materiałów.

Drewno

Drewniane anioły mogą być związane ze sztuką sakralną, snycerstwem lub rzemiosłem ludowym.

Gips

Bardzo popularny materiał stosowany do wykonywania dekoracyjnych i sakralnych figur.

Porcelana

Szczególnie interesująca dla kolekcjonerów europejskiej ceramiki artystycznej.

Fajans

Często stosowany do produkcji dekoracyjnych figurek.

Kamień

Spotykany przede wszystkim w większych realizacjach architektonicznych i sakralnych.

Metal

Brąz, mosiądz i inne metale wykorzystywano do odlewów i dekoracji.

Ceramika

Bardzo szeroka grupa obejmująca zarówno wyroby artystyczne, jak i popularne figurki dekoracyjne.

Anioły ludowe i drewniane

Bardzo ciekawym kierunkiem kolekcjonerstwa są drewniane anioły ludowe.

Nie muszą być wykonane z drogich materiałów.

Ich wartość może wynikać z:

lokalnego charakteru,
techniki wykonania,
ręcznego opracowania,
charakterystycznej stylistyki,
wieku,
proweniencji.

W przypadku takich przedmiotów szczególnie ważna jest dokumentacja pochodzenia.

Anioły w sztuce cerkiewnej

Aniołowie zajmują również bardzo ważne miejsce w tradycji ikonowej.

Muzeum Narodowe w Krakowie posiada kolekcję sztuki cerkiewnej, której najstarsze ikony datowane są na XV i XVI wiek. Aniołowie pojawiają się w wielu przedstawieniach, między innymi w ikonografii Sądu Ostatecznego.

W jednej z ikon Sądu Ostatecznego w zbiorach MNK aniołowie przedstawieni są między innymi przy zwijaniu symbolicznego nieba, a w kompozycji występują również chóry anielskie.

Pokazuje to, że motyw anielski w sztuce religijnej może mieć bardzo rozbudowaną symbolikę.

Nie każdy stary anioł jest figurką religijną

To bardzo ważne z punktu widzenia kolekcjonera.

W XVIII, XIX i XX wieku motywy skrzydlatych dzieci i postaci anielskich były wykorzystywane także w sztuce świeckiej.

Mogły pojawiać się na:

zegarach,
meblach,
ramach obrazów,
lustrach,
świecznikach,
porcelanie,
sztukateriach,
kartuszach,
dekoracjach architektonicznych.

Dlatego przy identyfikacji przedmiotu warto zapytać:

Czy jest to przedstawienie religijne, alegoryczne czy dekoracyjne?

Stare aniołki jako kolekcja

Kolekcjonowanie aniołów może mieć wiele różnych form.

Jedna osoba zbiera wyłącznie:

porcelanowe aniołki.

Inna:

anioły z PRL.

Jeszcze inna interesuje się:

drewnianymi figurami sakralnymi.

Można również stworzyć kolekcję według producenta, kraju, materiału lub epoki.

Przykładowo:

Kolekcja porcelanowych aniołów

Porcelana europejska, polska i manufaktury zagraniczne.

Kolekcja aniołów PRL

Ceramika, porcelit, gips i tworzywa.

Kolekcja aniołów sakralnych

Figury związane z wyposażeniem kościołów i kaplic.

Kolekcja aniołów ludowych

Drewniane, ceramiczne i ręcznie malowane przedstawienia.

Kolekcja putt

Skrzydlate dziecięce postacie w sztuce dekoracyjnej.

Gdzie szukać starych figurek aniołów?

Najciekawsze znaleziska można trafić w bardzo różnych miejscach.

Antykwariaty

sklepy ze starociami

giełdy staroci

targi antyków

aukcje

pchle targi

wyprzedaże kolekcji

Marketplace’y z antykami

W przypadku figurek szczególnie interesujące bywają giełdy staroci, ponieważ można dokładnie obejrzeć przedmiot.

Giełdy staroci – dobre miejsce dla kolekcjonera

Na giełdzie warto oglądać nie tylko duże antyki.

Często na stoiskach znajdują się niewielkie przedmioty, które łatwo przeoczyć.

Wśród nich mogą pojawić się:

porcelanowe aniołki,
stare figurki religijne,
ceramiczne putta,
drewniane anioły,
gipsowe figury,
stare ozdoby świąteczne,
figurki z PRL,
elementy wyposażenia sakralnego.

Jeżeli szukasz takich przedmiotów regularnie, warto korzystać z kalendarza wydarzeń.

👉 Kalendarium giełd staroci i targów antyków na Starocia.com

Dzięki temu łatwiej zaplanować wyjazd na giełdę, targ staroci lub inne wydarzenie dla kolekcjonerów.

Stare aniołki można również znaleźć w internecie

Drugim miejscem poszukiwań są aukcje i sklepy internetowe.

Warto korzystać z różnych haseł.

Nie tylko:

„aniołek”

ale również:

stara figura anioła,
stary anioł,
figurka aniołka,
porcelanowy anioł,
porcelanowy aniołek,
stary porcelanowy aniołek,
ceramiczny anioł,
ceramiczny aniołek,
figura sakralna,
stara figura religijna,
anioł PRL,
figurka anioła PRL,
drewniany anioł,
stary anioł drewniany,
putto,
stare putto,
figura barokowa,
anioł vintage,
figurki religijne,
stare dewocjonalia.

Na Marketplace Starocia.com również można szukać przedmiotów związanych z kolekcjonowaniem antyków i staroci.

👉 Sklep i Marketplace Starocia.com – antyki, starocie i przedmioty kolekcjonerskie

Czy stare aniołki są dobrym przedmiotem do kolekcjonowania?

To zależy przede wszystkim od zainteresowań kolekcjonera.

Ta kategoria ma jednak jedną dużą zaletę: jest niezwykle różnorodna.

Można zacząć od niedrogiej ceramicznej figurki, a z czasem zainteresować się porcelaną europejską, sztuką sakralną, snycerstwem, ikonografią lub dawnymi manufakturami.

Najciekawsza część kolekcjonowania polega często nie na samym zakupie, ale na identyfikacji przedmiotu.

Kim jest przedstawiona postać?

Z jakiego okresu pochodzi?

Kto ją wykonał?

Z jakiego materiału?

Czy zachowała się sygnatura?

Czy jest to anioł, archanioł, cherubin czy putto?

Czy figurka była częścią większej grupy?

Czy posiada ślady dawnej polichromii?

Takie pytania sprawiają, że pozornie niewielka figurka może stać się punktem wyjścia do poznawania historii sztuki i rzemiosła.

Jak opisywać stare figury aniołów przy sprzedaży?

Jeżeli sprzedajesz antyki lub prowadzisz własną kolekcję, warto tworzyć możliwie dokładne opisy.

Zamiast:

„stary piękny aniołek”

lepiej napisać:

„Figura skrzydlatego anioła, ceramika szkliwiona, dekorowana ręcznie, XX wiek, zachowana sygnatura na podstawie, widoczne przetarcia złocenia.”

Oczywiście tylko wtedy, gdy informacje te rzeczywiście zostały potwierdzone.

Dobry opis powinien zawierać:

materiał,
przybliżony czas powstania,
producenta, jeśli jest znany,
wymiary,
sygnaturę,
technikę,
stan zachowania,
informacje o naprawach,
pochodzenie, jeśli jest znane.

Takie podejście jest korzystne zarówno dla kupującego, jak i sprzedającego.

Najczęstsze błędy początkujących kolekcjonerów

„Ma przetarcia, więc musi być bardzo stare.”

Nie zawsze.

„Jest ciężkie, więc jest z brązu.”

Nie zawsze.

„Ma skrzydła, więc to anioł.”

Może to być putto lub alegoryczna postać.

„Jest z porcelany, więc musi być drogie.”

Cena zależy od konkretnego wyrobu.

„Ma starą sygnaturę, więc na pewno jest oryginalne.”

Sygnaturę również trzeba prawidłowo zidentyfikować.

„Sprzedawca mówi, że jest z XIX wieku.”

To informacja, którą warto zweryfikować.

Dlaczego kolekcjonowanie aniołów jest tak interesujące?

Bo jest to temat znajdujący się na styku kilku dziedzin.

Historia sztuki.

Religioznawstwo i ikonografia.

Ceramika.

Rzeźba.

Rzemiosło artystyczne.

Historia wnętrz.

Kolekcjonerstwo.

Historia życia codziennego.

Jedna mała porcelanowa figurka może prowadzić do historii konkretnej manufaktury.

Drewniany anioł może być punktem wyjścia do poznania lokalnego snycerstwa.

Gipsowa figura może opowiadać o wyposażeniu dawnych kościołów.

A mały aniołek z PRL może być przykładem charakterystycznego wzornictwa swojej epoki.

Stare figury aniołów – podsumowanie dla kolekcjonerów

Stare figury aniołów i aniołków to niezwykle szeroka kategoria antyków i przedmiotów kolekcjonerskich. Obejmuje zarówno zabytkową sztukę sakralną, jak i porcelanowe figury europejskich manufaktur, polską ceramikę, przedmioty z PRL, drewniane rzeźby ludowe czy dekoracyjne figurki vintage.

Najważniejsze dla kolekcjonera jest jednak rozróżnienie poszczególnych kategorii.

Nie każdy aniołek jest antykiem. Nie każda stara figurka jest cenna. I nie każda skrzydlata postać jest aniołem.

Warto patrzeć na przedmiot jak na źródło informacji: sprawdzać materiał, sygnaturę, technikę wykonania, stan zachowania, ikonografię oraz pochodzenie.

To właśnie dzięki takim szczegółom zwykła stara figurka aniołka może zamienić się w interesujący obiekt kolekcjonerski.

A najlepsze znaleziska często czekają tam, gdzie najmniej się ich spodziewamy – na półce antykwariatu, w pudełku na giełdzie staroci albo na zapomnianym stoisku podczas targu antyków.

Jeżeli interesują Cię stare anioły, porcelanowe figurki, ceramika, antyki i przedmioty kolekcjonerskie, warto regularnie zaglądać na giełdy staroci oraz śledzić nowe oferty.

👉 Sprawdź kalendarium giełd staroci, targów antyków i wydarzeń dla kolekcjonerów na Starocia.com

👉 Zobacz antyki, starocie i przedmioty kolekcjonerskie w Marketplace Starocia.com